Brezilya'da ilk tur yenilgisinden beş gün sonra, Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva'nın Instagram paylaşımlarını yaklaşık 24 saat boyunca destekleyemediği, rakibi senatör Flávio Bolsonaro'nun ise bunu yapabildiği bildirildi. Lula'nın avukatları bu olayı, Meta'nın seçimleri Bolsonaro lehine etkilemeye çalıştığına ilişkin “deliller” arasında seçim mahkemesine ve uluslararası gözlemcilere sundu.
Olayın ardından Brezilya'da destekçilerin içeriklerinin kaldırıldığı veya erişiminin kısıtlandığına dair çok sayıda şikâyet sosyal medyada yayıldı; yaklaşık bir düzine izleme kuruluşu ve araştırma grubu Meta'nın senatörün kampanyasını kolaylaştırmış olabileceğine dair “belirtiler” içeren raporlar yayımladı. Meta ise iddiaları “yanlış ve dayanaksız” olarak nitelendirip, farklı siyasi yelpazelerden kampanyaları etkileyen “teknik olaylar” olduğunu söyledi.
Seçim mahkemesinin Meta'ya adaylara “eşitsiz muamele” yapmaması yönünde tedbir kararı alması tartışmayı kızıştırdı. Yargıç Marco Aurélio Bellizze ilk incelemesinde şirketin kasıtlı hareketine dair kanıt bulamadığını, bunun daha ileri soruşturma gerektireceğini belirtti; ancak Meta'ya sorunların giderildiğini kanıtlaması için ilk etapta 24 saat, ardından şirketin yeterli kanıt sunmadığı gerekçesiyle ek 24 saat süre verdi.
Meta, kendisine yöneltilen ayrıcalık iddialarını yineledi ve otomatik kısıtlamaları önlemek için insan denetimi getirdiğini açıkladı. Meta'nın bağlayıcı kararları olan denetim kurulu, benzer uygulama hatalarının tekrar ettiğine dair endişe duyduğunu belirterek hem Brezilya'daki vakayı hem de ABD'de No Kings hareketinin hesabının birkaç saat süreyle askıya alınmasını örnek gösterdi. Şirket, No Kings hesabını sahte bot trafiği olarak yanlış tespit eden anti-hile sistemleri yüzünden askıya aldığını ve özür dilediğini söyledi.
Denetim kurulu, ayrıca 23 Eylül'de Lula'nın reklam hesabının bir saatten fazla devre dışı bırakılması gibi vakalarda aşırı uygulama görüldüğünü kaydetti; Meta bunun bir hata olduğunu ve siyasi nedenlerle yapılmadığını savundu. Kurul, siyasi söylemin seçim dönemlerinde bastırılmaması gerektiğini, Meta'nın uygulamalarının şeffaf ve tutarlı olmasının zorunlu olduğunu vurguladı.
Bağımsız denetimler ve raporlar
Teknoloji ve Toplum Enstitüsü'nden (Institute for Technology and Society) koordinatör João Victor Archegas, yalnızca şirketin iç verilerine erişimin bulunduğunu ve bu nedenle Meta'nın olası müdahalesinin kanıtlanmasının “neredeyse imkansız” olduğunu söyledi; mevcut vakaların bir araya getirilmesiyle ancak ileride bir sonuca varılabileceğini belirtti. Bu eksik veri altyapısı, bağımsız dış denetimlerin sınırlı olmasına yol açıyor.
Bazı platformlar (Google ve TikTok) bu seçimde siyasi reklamları yasaklarken Meta'nın hizmetleri büyük ölçekli ücretli dijital kampanyalar için kalan ana kanallar oldu; haber Meta'nın bu seçimde 43 milyon sterlin gelir elde ettiğini, bunun önceki başkanlık seçimine kıyasla yüzde 85 artış olduğunu belirtiyor. CTRL+Z adlı izleme kuruluşunun eski bir Meta WhatsApp yöneticisi tarafından kurulan raporu, erişim kaybı, yeniden paylaşım kısıtları ve hesap engellemeleri dahil 1.121 vaka katalogladı; Meta bunu kullanıcı algıları ve anektodların bir koleksiyonu olarak reddetti.
NetLab adlı Rio de Janeiro Federal Üniversitesi internet ve sosyal medya laboratuvarı, Meta'nın Brezilya'da yasak olan şekilde yurt dışından en az 1.600 seçim reklamını desteklenmiş hâlde bıraktığını raporladı. NetLab genel koordinatörü Débora Salles, parti lehine açık bir önyargı tespit etmediklerini fakat şirketin seçim yasalarına uyum sağlama konusunda tekrar eden başarısızlıklar gösterdiğini ve bunun seçim bütünlüğünü zayıflattığını söyledi. NetLab ayrıca seçim mahkemesini taklit eden ve yağmur yağarsa seçmenin çevrimiçi oy kullanabileceğini iddia eden yanlış bilgi içeren ödenmiş reklamlar da tespit etti; bu iddia gerçek dışıdır.
Kaynaklar, WhatsApp'ın yapay zekâ asistanının “Lula” ve oy numarası içeren görsel üretmeyi reddettiğini, ancak “Flávio” için görsel ürettiğini gösteren deneysel örnekler de paylaştı. Meta, bunun koruma mekanizmalarındaki spesifik bir boşluk olduğunu, siyasi yanlılık anlamına gelmediğini ve görselin “Luiz” adıyla üretilebildiğini belirtti. Lula destekçileri ve bazı avukatlar ise Meta'yı ABD Başkanı Donald Trump ve Bolsonaro ailesiyle bağ kurarak dış bir baskı aracı olarak nitelendirdi; bu iddialar dosyaya konulsa da dosyada ABD yönetiminin müdahalesine dair somut bir kanıt sunulmadı.
Genel olarak haberde, Instagram'da gönderi desteklemenin kesintiye uğraması, mahkeme müdahaleleri, denetim kurulu uyarıları ve çeşitli izleme raporları yer almakta; ancak uzmanlar iç verilere erişim olmadığı için Meta'nın kasıtlı bir ayrıcalık sağlayıp sağlamadığını kanıtlamanın şu an için güç olduğunu vurguluyor.
