Kanada'da üniversite öğrencisi 19 yaşındaki Nelissa Moukoudi, Instagram ve TikTok'a katıldıktan sonra sosyal hayatında belirgin bir düşüş hissettiğini söylüyor. Kontrolü sağlamakta yorulduğu için matematik problemlerini çözmeden dikkat dağıtan uygulamaları yeniden açmayı engelleyen Opal gibi dijital detoks uygulamalarını indirdi; makalede bu uygulamaların Gen Z arasında artan rağbetinin ana örneklerinden biri olarak yer alıyor.
Dijital detoks endüstrisinin neredeyse 1 milyar dolar değerinde olduğu ve 2035 yılına kadar neredeyse 8 milyar dolara kadar büyümesinin beklendiği belirtiliyor. Bir Nisan anketine göre Gen Z katılımcılarının yaklaşık yüzde 60'ı kendilerini sosyal medya bağımlısı olarak tanımlarken, kuşak üyelerinin üçte biri bazı sosyal medya uygulamalarını sildiklerini ifade etmiş; bu eğilimin hem kullanıcıların yorgunluğu hem de platformlara karşı artan öfke ile ilişkili olduğu vurgulanıyor.
Opal'ın kurucu ortaklarından Kenneth Schlenker, Gen Z'nin "dopamin için optimize edildiğini" ancak bu kuşağın sistemin kendileri üzerindeki etkisini değiştirmeye çalıştığını söylüyor. Bazıları tamamen farklı cihazlara yöneliyor: Attention Studio kurucu ortağı Kendall Schrohe akıllı telefonunu sınırlı özellikli Light Phone ile değiştirdiğini ifade ederek, büyük teknoloji platformlarının uzun süredir insanlara zarar verdiğini ve kuşağın bu süreçte denek konumunda olduğunu belirtiyor.
Kendi çözümlerini geliştirenler de var. Duke Üniversitesi'nden 19 yaşındaki bilgisayar bilimi öğrencisi Shreya Nallamothu, seçili uygulamaları engelleyen bir "Brick" yapmak için çevrimiçi 8 dolarlık NFC etiketleri kullanarak kendi DIY cihazını ürettiğini anlatıyor. Nallamothu, herkesin teknolojiyle sağlıklı bir ilişki kurma hakkı olduğunu ve bunun maliyet açısından erişilemez olmaması gerektiğini söylüyor.
Nallamothu'nun lisede yürüttüğü araştırma, Illinois'te bazı senatörleri çocukların sosyal medyada sömürülmesini önlemeye yönelik bir tasarıyı ilerletmeye ikna etti ve eyalette ebeveynleri çocuklarına tazminat ödemeye zorlayan bir yasa geçirildiği aktarılıyor. Bu gelişme, haberde dijital detoks hareketinin yalnızca bireysel seçimler değil, aynı zamanda politika alanında da yankı bulduğuna dair somut bir örnek olarak veriliyor.
Yeni etkinlik odaklı uygulamalar da sosyal medyadan uzaklaşan eğilimi fırsata çevirmeye çalışıyor. Pie (People I Enjoy) adlı uygulama, bar pop-up'ları, 5K koşuları ve konser buluşmaları gibi yerel etkinlikleri öne çıkarıyor; uygulama bir ayda yüzde 150 büyüyerek kullanıcı sayısını Temmuz'daki 120.000'den Ağustos'ta 300.000'e çıkarmış. Kurucu ortak Nadya Okamoto, Pie'ı pasif içerik tüketimine karşı kişilerin fiilen bir araya geldiği aktif bir ağ olarak tanımlıyor.
Dijital detoks araçlarının fiyatları değişiyor: Opal yıllık 99,99 dolar, Brick adlı fiziksel kilit 59 dolar, Shift isimli uygulama tek seferlik 150 dolar ücret talep ediyor ve Light Phone 349 dolar seviyesinde fiyatlandırılıyor. Ancak Opal kullanıcılarının yaklaşık yüzde 95'inin —toplam 10 milyon müşterisi olduğu belirtilen hizmette— yüzde 75'inin Gen Z olmasına rağmen çoğunun ücretsiz sürümü kullandığı; Moukoudi örneğinde olduğu gibi birçok genç "hayatımı geri kazanmak için para ödemeyeceğini" söylüyor.
Bazı kullanıcılar için uygulamaları tamamen silmek yeterli oluyor. 26 yaşındaki Han Choi, geçen yıl tüm sosyal medya uygulamalarını silerek boş zamanını bilgi yarışmalarına ve antrenmanlara ayırdığını aktarıyor. Choi, insanların karşımıza çıkarılan kâr amaçlı sistemleri reddettiğini ve "doomscrolling ekonomisine" katkı yapmaktan vazgeçtiklerini belirtiyor.
Haberde, Gen Z arasında dijital detoks ve alternatif sosyal düzen arayışının farklı yollarla —ücretli uygulamalar, fiziksel kilitler, basit uygulama silme eylemleri, etkinlik odaklı ağlar ve alternatif telefonlar— ilerlediği, bazı örneklerin kullanıcı sayılarını, fiyatlarını ve politik sonuçlarını içerecek şekilde somut verilerle aktarıldığı özetleniyor.
